BIGTRUCK REPORTAGE
STROOM VOOR ODESSA: LOSSEN IN KOU EN DREIGEND GEVAAR
Een paar weken geleden kreeg ik een telefoontje van Arnaud Dijkstra, oprichter van de Friese Rijders. “Hoi Jarno. Chauffeurs van Stichting Friese Rijders gaan met vier vrachtwagens naar Odessa. Ze brengen humanitaire goederen én een grote generator. Heb je zin om mee te gaan? Je kunt met mij mee in het vliegtuig.”
Dat is voor mij prettig, want Odessa ligt bijna 2.500 kilometer rijden van mijn woonplaats Deventer. De wegen in Oekraïne zijn niet best door kapotgevroren asfalt en achterstallig onderhoud. Ook zijn er tijdrovende hindernissen zoals de grensovergang en checkpoints. Een enkele reis kost al snel vijf dagen rijden. Die tijd heb ik eigenlijk niet. Gelukkig kan ik vliegen.
VERTRAGING, CHECKPOINTS EN EEN ONGELUK
De reis naar Oekraïne begint rommelig. Onze vlucht van maandagochtend 16 februari om 07.00 uur gaat door sneeuwval niet door. De maatschappij verplaatst de vlucht naar 10.30 uur. De vluchten verlopen daarna goed. We stappen over in het Poolse Warschau en komen om 17.30 uur lokale tijd aan in Chisinau, Moldavië (hier is het een uur later). Onze Oekraïense contactpersoon zou ons ophalen, maar door drukte regelt hij een Moldavische chauffeur. Die brengt ons naar Odessa.
De rit van Chisinau naar Odessa is ongeveer 200 kilometer. Toch duurt het langer, want de weg is slecht en we moeten omrijden. In het grensgebied ligt Transnistrië: een smal strook land in Moldavië langs de grens met Oekraïne. Het gebied noemt zichzelf zelfstandig en heeft een eigen regering en politie. Maar bijna geen enkel land erkent Transnistrië als een land. Officieel hoort het bij Moldavië. Sinds een conflict begin jaren ’90 zijn er Russische soldaten aanwezig. Dat maakt de spanningen hier extra hoog.
Bij de grens controleren militairen ons. Daarna volgen nog twee checkpoints, vol prikkeldraad en zwaarbewapende soldaten. Mijn Russische visum in mijn paspoort helpt niet mee. De haat richting Rusland is hier groot. Soms bekijken drie mensen mijn paspoort achter elkaar. Bij elke controle voel ik mijn knieën harder trillen. Uiteindelijk krijg ik toestemming om door te rijden.
Onze chauffeur rijdt in een grote Toyota Sequoia. Hij gebruikt de V8 graag. Hij lijkt te denken dat hij Max Verstappen is, maar zijn rijstijl is lomp en roekeloos. Vlak voor Odessa wil hij inhalen terwijl de auto voor ons linksaf slaat. De zijkant van onze SUV krijgt een harde klap. We belanden in de berm. De auto ligt aan één kant open en de wielen staan scheef. We stappen over in een andere auto en komen rond 23.00 uur aan bij ons hotel.
Een alarm op je telefoon, daarna het luchtalarm… en dan een doffe klap. Zo beleef ik mijn eerste avond in Odessa.
Ik slaap in het viersterrenhotel Mozart, in het centrum. Dankzij een generator hebben we stroom. Ook de verwarming werkt goed. Het is zelfs zo warm dat ik het raam openzet voor frisse lucht. Dat had ik niet verwacht in een stad waar de nacht ervoor nog een watervoorziening is gebombardeerd, en waar delen van de stad zonder stroom en stromend water zitten.
Ik ben normaal een goede slaper. Tijdens een eerder bezoek aan Oekraïne werd ik zelfs niet wakker van een luchtalarm. Dat wil ik nu voorkomen. Met het raam open hoor ik het alarm beter.
Op mijn telefoon staat ook een app die waarschuwt voor gevaar. Die piept steeds: “drone threat, take shelter” en “missile threat, take shelter.” Daarna loeit het luchtalarm, zoals op de eerste maandag van de maand in Nederland. Alleen gaat het hier soms lang door. Even later hoor ik in de verte een doffe klap, alsof iemand illegaal knalvuurwerk afsteekt.
Toch moet je dit in perspectief zien. Luchtalarmen gelden vaak voor de hele oblast (regio). De oblast Odessa is ongeveer 33.300 km² groot: net iets kleiner dan Nederland.
Maar de eerste nacht doe ik geen oog dicht. De schrik zit er meteen goed in.
ONDERWEG MET WILLEM OVERAL
Na de onrustige nacht en mijn eerste blik op Odessa bij daglicht ontmoet ik net buiten de stad de chauffeurs. Ik stap in bij Willem Overal, eigenaar van Overal Transport in Achlum. Tien jaar geleden begon hij voor zichzelf. Nu heeft hij vier vrachtwagens.
De keuze om mee te gaan was voor hem simpel. “Ik doe dit om mensen in Oekraïne te helpen. Zo kun je toch iets doen voor mensen die het minder hebben dan wij. Je geeft ze een hart onder de riem.”
Willem rijdt met een opvallende rode Scania. Voorop de grille hangt een spandoek met de Friese en Oekraïense vlag en de tekst: Friese Rijders Humanitarian Aid Transport Netherlands. Na een rit door de stad komen we aan bij het lospunt in Odessa. Vrijwilligers staan klaar om te lossen.
Aan het einde van de dag zijn drie van de vier vrachtwagens gelost. Twee trucks zijn alweer onderweg terug naar Nederland. Wij blijven nog een paar dagen. Voor het lossen van de generator moet eerst een kraan komen. Ook gaan we mee bij het uitdelen van goederen.
GEZINNEN, SCHOOL EN VLUCHTELINGEN
De Friese Rijders rijden de hulpgoederen niet zomaar ergens heen. Door ervaring weten ze wat Oekraïne nodig heeft. Vaak bestaat de vracht uit voedsel, medische hulpmiddelen en generatoren. Die komen terecht bij gezinnen die door de oorlog zijn getroffen: gezinnen die zijn gevlucht, of gezinnen waarvan de man is omgekomen aan het front. Ook ouderen, armen, daklozen en vluchtelingen krijgen hulp, samen met lokale partners.
De hulp verschilt per situatie, zegt Arnaud Dijkstra: “Op dit moment is er veel vraag naar generatoren. Door aanvallen op het energienetwerk en een van de strengste winters in jaren is de stroom schaars. Vorig jaar brachten we 520 generatoren naar Oekraïne. Dit jaar staan we nu al op 556, en het is pas februari. Maar ook voor ons is niet alles gratis. Een generator kost ons ongeveer € 250. Zo’n generator betekent warmte, licht en basiszorg op plekken waar het nu uitvalt. Hulp is dus welkom.”
Wilt u helpen? Doneer één generator. U helpt daarmee direct mee aan concrete noodhulp die deze winter levens redt.
We bezoeken ook een school. Onder de school ligt een schuilkelder voor 1.100 leerlingen. Het meubilair komt uit Nederland en is door de Friese Rijders ingezameld en gebracht. Daarna gaan we naar een voedselbank. Daar zien we met eigen ogen hoe daklozen worden opgevangen tijdens de besneeuwde nachten in Odessa.
STROOM VOOR 4.000 TOT 5.000 MENSEN
Op donderdag rijden we naar een depot van de gemeente. De generator gaat in Odessa veel mensen van stroom voorzien. “Door de aanvallen op het energienetwerk zitten in Odessa ongeveer 170.000 mensen zonder stroom. Nog eens 360.000 mensen hebben geen stromend water. Deze generator zetten we neer op een plek waar de nood het hoogst is,” zegt Andriy Kostin, Oekraïense ambassadeur in Den Haag. Hij is aanwezig bij het lossen.
Waar de generator precies komt, blijft geheim. Een generator van deze omvang kan een doelwit zijn.
De nood is hoog. Dat merkt ook Marten Cornel, die de generator samen met bijrijder Jos naar Odessa bracht. “Voor mij is dit de vijfde rit voor de Friese Rijders. Dit is mijn derde rit naar Odessa, maar wel de heftigste tot nu toe. Vooral door het slechte weer. En je ziet hier de bomaanslagen. Wat mij altijd raakt, zijn de kleine begraafplaatsen en herdenkingsmonumenten. Dan zie je de foto’s van gesneuvelde soldaten. Je kijkt naar hun gezichten en denkt: deze jongens hadden vader moeten zijn, of een biertje moeten drinken met vrienden. Maar dit is hen helaas niet gegund.”
Na zijn woorden maken we de truck weer klaar voor vertrek. De hulp wordt hier zichtbaar gewaardeerd. De Friese Rijders vertrekken pas nadat ze op bezoek zijn geweest bij de nieuwe gouverneur van Odessa. Serhiy Lysak, voormalig geheim agent en gouverneur van de regio Dnipropetrovsk Oblast, is iemand met invloed. Na de woorden van dank en een ronde handdrukken stap ik ook weer in de auto. We rijden terug naar het vliegveld in Chisinau.
Tekst, fotografie en video: Jarno van den Noort