BIGTRUCK REPORTAGE
EU WIL MEER CHAUFFEURS VAN BUITEN DE EU TOELATEN
Het chauffeurstekort is nijpend in Europa, zo wordt er gesproken over een tekort van een half miljoen vrachtwagenchauffeurs. Om het tij te keren wil de Europese Commissie meer chauffeurs van buiten de Europese Unie toelaten, maar is dat een goed idee?
De Internationale Transportorganisatie IRU heeft een verzoek ingediend, op basis van een rapport met daarin de mogelijkheden en beperkingen van het werven van chauffeurs uit niet-EU landen. In het rapport wordt beschreven hoe dat juridisch mogelijk moet worden gemaakt, zonder tegelijkertijd uitbuiting in de hand te werken. Dat gevaar is levensgroot aanwezig, gezien de ontwikkelingen in Litouwen. Het rapport van de Europese transportorganisatie is bedoeld als leidraad voor de EU ambtenaren bij het opstellen van nieuwe regelgeving.
UITBUITING VAN AZIATISCHE CHAUFFEURS
Tegelijkertijd loopt er in Litouwen een groot onderzoek naar de uitbuiting van Aziatische chauffeurs. Litouwen kent een bijzonder ruim toelatingsbeleid voor niet-Europeanen die hier willen werken. Als gevolg daarvan rijden er steeds meer Aziaten op Litouwse trucks, vaak onder erbarmelijke omstandigheden. In de meeste Europese landen krijgen chauffeurs uit niet-EU landen geen werkvergunning maar dus wel in Litouwen. Aangezien dit land deel uitmaakt van de EU geldt zo’n Litouwse werkvergunning meteen dan in heel Europa en daar wordt gretig gebruik van gemaakt.
LITOUWSE TRUCKMARKT FLOREERT DANKZIJ WANPRAKTIJKEN
Dat heeft ertoe geleid dat de Litouwse transportsector floreert. Een duidelijk bewijs daarvan is de markt voor zware bedrijfswagens. Die daalde vorig jaar in heel Europa, terwijl Litouwen een stijging liet zien van maar liefst 60%! De reden daarvoor is dat Litouwse vervoerders massaal chauffeurs inzetten uit niet-EU landen, vaak uit Azië. Zo rijden er chauffeurs uit Tadzjikistan, Kirgizië en Kazachstan, maar ook uit Afrikaanse landen.
Het Litouwse Openbaar Ministerie heeft nu een onderzoek ingesteld naar deze gang van zaken. De reden is dat er vermoedens zijn van grootschalige fraude met sociale uitkeringen en schendingen van fundamentele mensenrechten bij de tewerkstelling van chauffeurs uit niet-EU landen. Het onderzoek werd vorig jaar ingesteld maar is onlangs uitgebreid.
Regionaal officier van justitie in Vilnius, Edita Ignatavičiūtė, die zaken onderzoekt rond de uitbuiting van buitenlandse vrachtwagenchauffeurs, zegt dat zij geen op zichzelf staande fouten ziet, maar een systemisch fenomeen. Volgens haar lijkt de werkcultuur die zich in een deel van de sector heeft ontwikkeld op het boek ‘Forest of the Gods' van Balys Sruoga, waarin een mens slechts een accessoire van een werktuig was. “In het kamp was een mens een accessoire van een schop, en in Litouwen wordt een immigrant gezien als een accessoire van een voertuig,” zei de officier van justitie in een interview met het LRT.lt-portaal.
Steeds meer chauffeurs uit Aziatische landen als Tadzjikistan op de truck
Regionaal officier van justitie in Vilnius Edita Ignatavičiūtė
SYSTEMATISCHE UITBUITING
Volgens de officier van justitie is de onderzoeksmethode het afgelopen jaar effectiever geworden. De rechtshandhaving heeft beter inzicht gekregen in de werking van de transport- en logistieke sector, de nuances van arbeidstijdregistratie, analyse van financiële stromen en de vereisten van het Mobiliteitspakket. Het probleem zelf is volgens haar echter niet verdwenen. “Naar mijn beoordeling hebben we in Litouwen te maken met systemische uitbuiting in de logistieke sector. De meeste bedrijven werken volgens vergelijkbare modellen,” zegt zij. Momenteel staan meer dan zes logistieke bedrijven die in Litouwen actief zijn onder vooronderzoek onder toezicht van het Openbaar Ministerie. Dit is slechts een deel van het bredere beeld, aangezien ook in andere districten onderzoeken kunnen lopen.
“EEN IMMIGRANT IS SLECHTS EEN NUMMER OP DE LOONLIJST”
De officier van justitie wijst erop dat chauffeurs die in Litouwen aankomen, meestal uit Tadzjikistan, Oezbekistan en Kirgizië, Europese normen en goed functionerende instellingen verwachten. De realiteit is volgens haar echter vaak anders. “Een buitenlandse chauffeur binnen een Litouwse bedrijfsstructuur (…) is slechts een nummer op de loonlijst. Hij is tweederangs, zonder rechten: ‘Wees dankbaar dat we je hebben aangenomen, wij bepalen wel hoeveel werk we je geven en hoeveel we je daarvoor betalen,’” aldus E. Ignatavičiūtė.
Het Litouwse Openbaar Ministerie heeft vermoedens van grootschalige, systematische en gestructureerde uitbuiting in de transportsector. Sommige vervoerders baseren hun business model op praktijken die kenmerken vertonen van mensenhandel en dwangarbeid. Harde woorden, die werden uitgesproken na een analyse van het bewijsmateriaal dat na invallen werd verkregen.
CHAUFFEURS MACHTELOOS
De chauffeurs zijn door visa aan hun werkgevers gebonden, waardoor ze machteloos zijn, want uitzetting hangt altijd boven hun hoofd. De enige verblijfplaats van de chauffeurs is hun cabine, waarin ze maanden achter elkaar doorbrengen, ondanks het feit dat daar Europese wetgeving voor bestaat. Wat ook meespeelt is dat de chauffeurs vaak zelf hun reis vanuit hun thuisland moeten betalen, net als de terugreis. Die reiskosten worden soms voorgeschoten, maar dat geld wordt dan van hun karige loon afgehouden. Wie te veel praatjes heeft, moet dus op eigen kosten terug. Over deze treurige toestanden verscheen al eerder een rapport van de RTDD.
Het grootschalige onderzoek loopt momenteel, trager dan verwacht door de enorme omvang van het onderzoek. Het Openbaar Ministerie heeft zelfs de hulp ingeroepen van particuliere bedrijven en IT-ers. Wanneer het onderzoek leidt tot de eerste aanklachten is nog niet duidelijk maar er wordt aan gewerkt.
Hoptrans heeft al een Frans cabotageverbod aan de broek
Ook Bleiras wordt verdacht van mensenhandel
“SLAAP RUSTIG TOTDAT WIJ KOMEN”
Ondanks de complexiteit geeft de Litouwse officier van justitie een duidelijke boodschap aan bedrijven. “Ik zeg altijd: slaap rustig totdat wij komen. Als alles binnen uw bedrijf in orde is — slaap rustig. Maar zo niet, dan is het tijd om u zorgen te maken,” zegt zij. Volgens haar is het starten van een vooronderzoek op zichzelf al een preventieve maatregel. De transportsector is nauw met elkaar verweven; bedrijven houden elkaar in de gaten, waardoor informatie over gestarte onderzoeken ondernemingen aanzet om hun bedrijfsmodellen te herzien.
De officier van justitie benadrukt dat haar doel niet is om “bedrijven te vernietigen”, maar om systemische overtredingen te voorkomen. “Ik zal geen medeplichtige zijn aan een systeem dat dit probleem negeert,” zegt zij.
VERANDERENDE VORMEN VAN UITBUITING
In een rapport dat in augustus 2025 werd gepubliceerd door het Bureau van de Parlementaire Ombudsman staat dat er 22 vooronderzoeken naar mensenhandel zijn gestart, waarvan 10 betrekking hadden op gedwongen arbeid, voornamelijk in de transportsector, zo meldt het VZ.lt-portaal. Werknemers uit derde landen kwamen legaal Litouwen binnen, maar werden geconfronteerd met uitbuiting: onbetaalde lonen, buitensporige overuren en ontoereikende werk- en leefomstandigheden.
Gegevens van parketten tonen aan dat de methoden van uitbuiting veranderen. In plaats van het in beslag nemen van documenten wordt steeds vaker economische dwang toegepast. Chauffeurs krijgen onrechtmatige boetes opgelegd en er worden kunstmatige schulden gecreëerd wegens vermeende overtredingen. Inspecties in 2025 brachten ook niet-naleving van de vereisten van het Mobiliteitspakket aan het licht, met name het niet terugbrengen van chauffeurs naar hun woonplaats voor rustperiodes. Het rapport benadrukt dat het werkelijke aantal slachtoffers hoger kan liggen, aangezien buitenlandse chauffeurs uit angst hun verblijfsvergunning in Litouwen te verliezen vaak vermijden contact op te nemen met de rechtshandhaving.
Baltic Transline staat onder verdenking van mensenhandel
TEKORT AAN GOEDKOPE CHAUFFEURS
Het chauffeurstekort mag dan nijpende vormen aannemen in Europa, bovenstaande lijkt aan te tonen dat er vooral een tekort is aan goedkope chauffeurs. Door te weinig handhaving komen bedrijven nog steeds weg met ronduit onacceptabele praktijken die hun de mogelijkheid geven om te rijden tegen tarieven die eigenlijk helemaal niet kunnen. Kortom, transport is te goedkoop, maar de grote multinationals kijken meestal niet verder dan naar de laagste prijs. De oproep van de IRU om nog meer chauffeurs van buiten de EU toe te laten lijkt dan ook slecht nieuws.
Met een serieuze beloning en waardering voor chauffeurs, betere omstandigheden onderweg om te parkeren met sanitaire voorzieningen en horeca zou het zomaar eens kunnen dat ook Europeanen weer achter het stuur willen stappen. Dat lijkt ons een betere koers dan nog meer mensen uit allerlei exotische landen toelaten om hier met vrachtwagens rond te rijden. En voor de goede orde, die chauffeurs nemen we niets kwalijk, die proberen gewoon een boterham te verdienen.
Iep van der Meer